Περιγραφή Μαθήματος
Το μάθημα αποτελεί διερεύνηση ζητημάτων και ερωτημάτων που απασχολούν τη θεωρία και τη φιλοσοφία της κινούμενης εικόνας. Οι φοιτητές/ριες συστήνονται σε κεντρικές θεωρίες του κινηματογράφου όπως ο φεμινισμός, ο μεταμοντερνισμός, η ψυχαναλυτική και η queer θεωρία, μελετώντας κινηματογραφικά παραδείγματα των τελευταίων δεκαετιών. Μέσα από διαλέξεις, προβολές και συζητήσεις, οι φοιτητές/ριες αναπτύσσουν κριτική σκέψη και δεξιότητες ερμηνείας, αποκτώντας ταυτόχρονα εργαλεία για την αξιολόγηση και την κατανόηση των κινούμενων εικόνων σε πολιτισμικό και ιστορικό πλαίσιο.
Επιδιωκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα
Μετά την ολοκλήρωση των μαθημάτων οι φοιτητές/ριες θα είναι σε θέση να:
- Κατανοούν τον ρόλο πεδίων όπως η θεωρία, η αισθητική και η φιλοσοφία της κινούμενης εικόνας.
- Γνωρίζουν τις κυριότερες θεωρίες που συνδέονται με την κινούμενη εικόνα.
- Προσεγγίζουν κριτικά κινηματογραφικά έργα.
- Συνδυάζουν φιλοσοφικές και κινηματογραφικές γνώσεις για τη διερεύνηση ερωτημάτων που αφορούν την πραγματικότητα, τον χρόνο, και την αντίληψη, όπως αποτυπώνονται σε κινηματογραφικά παραδείγματα.
- Αξιολογούν τον τρόπο που οι κινούμενες εικόνες αντανακλούν και διαμορφώνουν κοινωνικές και πολιτισμικές δυναμικές.
- Εφαρμόζουν κριτικά εργαλεία για την ανάλυση των οπτικοακουστικών έργων, όπως οι θεωρίες του μεταμοντερνισμού, του φεμινισμού, της ιδεολογίας και της πολιτισμικής ανάλυσης.
Προαπαιτούμενα/συναπαιτούμενα
Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα.
Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι
Το μάθημα οργανώνεται στη βάση τρίωρων εβδομαδιαίων διαλέξεων που εμπεριέχουν την προβολή οπτικοακουστικού υλικού, το οποίο βοηθά και ενισχύει την ανάπτυξη συζητήσεων και τη σύνδεση της θεωρίας με το (κινηματογραφικό) έργο.
Απαιτήσεις
Για να μπορέσουν οι φοιτητές/ριες να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του μαθήματος, η παρουσία και η συμμετοχή τους στη διάρκεια των διαλέξεων είναι αναγκαία.
Μέθοδος αξιολόγησης
Ο τελικός βαθμός τού μαθήματος προκύπτει από τον συμψηφισμό του βαθμού της εργασίας προόδου (40% της βαθμολογίας), η οποία παραδίδεται και παρουσιάζεται στη διάρκεια του εξαμήνου, με τον βαθμό της τελικής εργασίας (60%) που παραδίδεται στη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου.
* Όσοι/ες φοιτητές/ιρες δεν παραδώσουν την εργασία προόδου στη διάρκεια του εξαμήνου, δεν έχουν άλλη δυνατότητα υποβολής της και, συνεπώς, στερούνται το 40% της βαθμολογίας τους.
Γλώσσα
Τα μαθήματα προσφέρονται στα ελληνικά. Για τους/τις φοιτητές/ριεσ Erasmus, προσφέρεται συνεργασία στα Αγγλικά.
Προσφερόμενη Βιβλιογραφία
- Stam Robert, Εισαγωγή στη θεωρία του κινηματογράφου, Αθήνα, Πατάκη, 2006.
- Hill John & Pamela Church Gibson (επιμ.), Εισαγωγή στις κινηματογραφικές σπουδές, Αθήνα, Πατάκη, 2009.
Τι είναι θεωρία της κινούμενης εικόνας;
Εξετάζουμε τι σημαίνει να προσεγγίζουμε θεωρητικά και να αναλύουμε την κινηματογραφική εικόνα και ποιες είναι οι βασικές παραδόσεις σκέψης που θα εξετάσουμε στο μάθημα.
Βιβλιογραφία
- Κωβαίος Κ. Μ., Φιλοσοφία και κινηματογράφος, Αθήνα, Καρδαμίτσα, 2002.
- Carroll N., Choi J. (επιμ.), Philosophy of film and motion pictures, Malden, Blackwell, 2006.
- Colman F. (επιμ.), Film theory and philosophy: The key thinkers, Ithaca/Montreal, McGill-Queen's University Press, 2009.
- Jarvie I., Philosophy of the film, New York, Routledge & Kegan Paul, 1987.
- Wartenberg T. E., Thinking on screen, London, Routledge, 2007.
Φιλμογραφία
- Un Chien Andalou (1929), Luis Buñuel / Salvador Dalí
- Citizen Kane (1941), Orson Welles
Σοβιετικό μοντάζ
Οι θεωρίες των Eisenstein, Pudovkin και Vertov δείχνουν πώς το νόημα δεν βρίσκεται στο μεμονωμένο πλάνο αλλά προκύπτει από τη σχέση ανάμεσα σε εικόνες. Μια πρώιμη, δυναμική σκέψη για την παραγωγή νοήματος μέσω της αντιπαράθεσης.
Βιβλιογραφία
- Eisenstein S., Η μορφή του φιλμ, μτφ. Ν. Ε. Παναγιωτόπουλος, Κ. Σφήκας, Αθήνα, Αιγόκερως, 2003.
- Eisenstein κ.ά., Το μοντάζ, Αθήνα, Αιγόκερως, 2003.
- Burch N., Theory of film practice, μτφ. H. R. Lane, Princeton, Princeton University Press, 1981.
Φιλμογραφία
- Battleship Potemkin (1925), Sergei Eisenstein
- Man with a Movie Camera (1929), Dziga Vertov
- Mother (1926), Vsevolod Pudovkin
Ρεαλισμός και θεωρία του δημιουργού
Ο Bazin και ο Kracauer διερευνούν τη σχέση της κινηματογραφικής εικόνας με την πραγματικότητα, ενώ η θεωρία του δημιουργού αναδεικνύει τον σκηνοθέτη ως φορέα προσωπικού οράματος. Δύο ρεύματα που γεννήθηκαν στο ίδιο γαλλικό πλαίσιο (Cahiers du Cinéma) αλλά απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα.
Βιβλιογραφία
- Bazin A., Τι είναι ο κινηματογράφος. Οντολογία και γλώσσα, τ. Ι, μτφ. Κ. Σφήκας, Αθήνα, Αιγόκερως, 1988.
- Bazin A., Τι είναι ο κινηματογράφος. Μια αισθητική του ρεαλισμού και του νεορεαλισμού, τ. ΙΙ, μτφ. Κ. Σφήκας, Αθήνα, Αιγόκερως, 1989.
- Kracauer S., Θεωρία του κινηματογράφου. Η απελευθέρωση της φυσικής πραγματικότητας, μτφ. Δ. Κούρτοβικ, Αθήνα, Κάλβος, 1983.
- Cavell S., The world viewed. Reflection on the ontology of film, Cambridge, Harvard University Press, 1979.
- Arnheim R., Το φιλμ ως τέχνη. Οι θεμελιώδεις αρχές της τέχνης του κινηματογράφου, μτφ. Μ. Μωραΐτης, Αθήνα, Καθρέφτης, 2008. (ως αντίθετη, φορμαλιστική θέση στον ρεαλισμό)
Φιλμογραφία
- Bicycle Thieves (1948), Vittorio De Sica
- The 400 Blows (1959), François Truffaut
- Vertigo (1958), Alfred Hitchcock
- Breathless / Με κομμένη την ανάσα (1960), Jean-Luc Godard
- Alphaville (1965), Jean-Luc Godard
Σημειωτική και παραγωγή νοήματος
Μέσα από τον Saussure, τον Peirce και τον Christian Metz, προσεγγίζουμε την κινούμενη εικόνα ως σύστημα σημείων που παράγει νόημα μέσω σχέσεων και κωδίκων. Θέτονται τα θεμέλια για την ανάλυση της εικόνας ως γλώσσας.
Βιβλιογραφία
- Metz C., Ψυχανάλυση και κινηματογράφος. Το φανταστικό σημαίνον, μτφ. Β. Πατσογιάννης, Φ. Σιατίτσας, Αθήνα, Πλέθρον, 2007. (εισαγωγικά κεφάλαια για τη σημειωτική προσέγγιση)
- Gaudreault A., From Plato to Lumière. Narration and monstration in literature and cinema, μτφ. T. Barnard, Toronto, University of Toronto Press, 2009.
Φιλμογραφία
- Persona (1966), Ingmar Bergman
- La double vie de Véronique / Η διπλή ζωή της Βερονίκ (1991), Krzysztof Kieślowski
- Trois Couleurs: Bleu / Τρία χρώματα: Μπλε (1993), Krzysztof Kieślowski
- Schindler's List (1993), Steven Spielberg
- Parasite (2019), Bong Joon-ho
- Inception (2010), Christopher Nolan
- Shutter Island (2010), Martin Scorsese
Ιδεολογία, θεατής και κινηματογραφικός μηχανισμός
Η Apparatus Theory, μέσα από τον Althusser και τον Baudry, εξετάζει πώς ο κινηματογραφικός μηχανισμός κατασκευάζει τον θεατή ως ιδεολογικό υποκείμενο. Η εικόνα δεν είναι πλέον απλώς αντικείμενο αλλά και μηχανισμός επιρροής.
Βιβλιογραφία
- Metz C., Ψυχανάλυση και κινηματογράφος. Το φανταστικό σημαίνον, μτφ. Β. Πατσογιάννης, Φ. Σιατίτσας, Αθήνα, Πλέθρον, 2007.
- Benjamin W., Δοκίμια για την τέχνη, μτφ. Δ. Κούρτοβικ, Αθήνα, Κάλβος, 1978. (η αναπαραγωγιμότητα και η πρόσληψη στη μαζική κοινωνία)
Φιλμογραφία
- Peeping Tom (1960), Michael Powell
- They Live (1988), John Carpenter
- The Matrix (1999), Lana Wachowski / Lilly Wachowski
Φεμινιστικές θεωρίες κινηματογράφου
Η Laura Mulvey και η Teresa de Lauretis αναλύουν πώς η κινηματογραφική εικόνα κατασκευάζει το φύλο και οργανώνει το βλέμμα. Η θεωρία εδώ γίνεται εργαλείο πολιτικής κριτικής της αναπαράστασης.
Βιβλιογραφία
- Mulvey L., Οπτικές και άλλες απολαύσεις, μτφ. Μ. Κουλεντιανού, Αθήνα, Παπαζήσης, 2004.
Φιλμογραφία
- Vertigo (1958), Alfred Hitchcock
- Thelma & Louise (1991), Ridley Scott
- La Fiancée du Pirate (1969), Nelly Kaplan
- Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975), Chantal Akerman
Διακειμενικότητα και κινούμενη εικόνα
Μέσα από τον Bakhtin, την Kristeva, τον Barthes και τον Genette, η εικόνα προσεγγίζεται ως κόμβος σε ένα δίκτυο σχέσεων με άλλα κείμενα και εικόνες. Αυτή η ενότητα λειτουργεί ως άξονας που θα διατρέξει και τις επόμενες ενότητες του μαθήματος.
Βιβλιογραφία
- Kristeva J., Desire in language. A semiotic approach to literature and art, επιμ. L. S. Roudiez, New York, Columbia University Press, 2008.
Φιλμογραφία
- Pulp Fiction (1994), Quentin Tarantino
- The Purple Rose of Cairo (1985), Woody Allen
Μεταφορά, διασκευή και επανεγγραφή
Τα Adaptation Studies, μέσα από τον Robert Stam και τη Linda Hutcheon, αμφισβητούν την ιδέα της «πιστότητας» στη μεταφορά ενός κειμένου στην οθόνη. Η διασκευή αναδεικνύεται ως δημιουργική επανεγγραφή, όχι ως απλή μετάφραση.
Βιβλιογραφία
- Stam R., Literature and Film: A Guide to the Theory and Practice of Film Adaptation, Malden, Blackwell, 2005.
- Hutcheon L., A Theory of Adaptation, New York, Routledge, 2006.
Φιλμογραφία
Pastiche, remake και μεταμοντέρνα μνήμη
Ο Jameson και η Hutcheon συζητούν τη διαφορά ανάμεσα σε pastiche και παρωδία, ενώ το remake και το reboot εξετάζονται ως πολιτισμικά συμπτώματα επανάληψης και μνήμης. Η διακειμενικότητα εδώ γίνεται συνειδητή αισθητική στρατηγική.
Βιβλιογραφία
- Jameson F., Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism, Durham, Duke University Press, 1991.
- Hutcheon L., A Theory of Parody: The Teachings of Twentieth-Century Art Forms, New York, Methuen, 1985.
Φιλμογραφία
- Psycho (1998), Gus Van Sant
- Psycho (1960), Alfred Hitchcock (για αντιπαραβολή)
- Kill Bill: Vol. 1 (2003), Quentin Tarantino