Μάθημα : Εισαγωγή στις Οπτικοακουστικές Τέχνες
131118 - Δέσποινα Πούλου
Περιγραφή Μαθήματος
Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή σε βασικές θεωρητικές και τεχνικές γνώσεις που αφορούν τις οπτικοακουστικές τέχνες και την παραγωγή οπτικοακουστικού υλικού. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύονται τα στάδια της παραγωγής ενός οπτικοακουστικού έργου, εξετάζονται βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά των ψηφιακών καμερών και του βοηθητικού εξοπλισμού, και παρουσιάζονται βασικοί κανόνες σύνθεσης εικόνων/πλάνων (κάμερα και φωτισμός) με σκοπό τη δημιουργία νοηματικού περιεχομένου. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται βασικές αρχές/κανόνες της εικονοληψίας και πραγματοποιείται εισαγωγή σε απλό λογισμικό για μοντάζ εικόνας και ήχου. Στη διάρκεια των μαθημάτων προβάλλεται πληθώρα παραδειγμάτων από οπτικοακουστικά έργα και δίνονται απλές πρακτικές ασκήσεις εικονοληψίας και μοντάζ, με σκοπό την ψηφιακή καταγραφή γεγονότων.
Μαθησιακά αποτελέσματα
Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ριες θα είναι σε θέση να:
- Κατανοούν τα στάδια παραγωγής ενός οπτικοακουστικού έργου.
- Γνωρίζουν τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά ψηφιακών καμερών και βοηθητικού εξοπλισμού.
- Εφαρμόζουν βασικούς κανόνες σύνθεσης εικόνας/πλάνου (κάμερα, φωτισμός).
- Χρησιμοποιούν απλό λογισμικό μοντάζ εικόνας και ήχου.
- Αναλύουν κριτικά αποσπάσματα οπτικοακουστικών έργων διαφορετικών ειδών.
Προαπαιτούμενα/συναπαιτούμενα
Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα.
Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι
Το μάθημα οργανώνεται στη βάση τρίωρων εβδομαδιαίων διαλέξεων που εμπεριέχουν την προβολή οπτικοακουστικού υλικού, καθώς και πρακτικές ασκήσεις σύνθεσης και εικονοληψίας.
Μέθοδος αξιολόγησης
Ο τελικός βαθμός του μαθήματος προκύπτει από το άθροισμα των παρακάτω: 40% άσκηση δημιουργίας σύντομου οπτικοακουστικού έργου (εκ των οποίων 10% η παρουσίαση) και 60% τελικές γραπτές εξετάσεις.
Η εργασία προόδου παραδίδεται στο ορισμένο διάστημα στη διάρκεια του εξαμήνου και δεν προσφέρεται άλλη δυνατότητα κατάθεσής της. Η παρουσία στις τελικές γραπτές εξετάσεις είναι απαραίτητη και αποτελεί προϋπόθεση για τη βαθμολόγηση στο μάθημα.
Γλώσσα
Τα μαθήματα προσφέρονται στα ελληνικά. Για τους φοιτητές Erasmus, προσφέρεται συνεργασία στα Αγγλικά.
Προσφερόμενα συγγράμματα
- Bordwell D., Thompson K., Εισαγωγή στην Τέχνη του Κινηματογράφου.
- Σκοπετέας Ι., Κάμερα, Φως & Εικόνα στην ψηφιακή οπτικοακουστική καταγραφή: Κινηματογράφος, Τηλεόραση, Νέα Μέσα, Αθήνα, Ίων.
Εισαγωγή: Ιστορία και αρχές της κινούμενης εικόνας
Η αίσθηση της κίνησης στον κινηματογράφο στηρίζεται στο φαινόμενο του μετεικάσματος, που προηγούμενα οπτικά παιχνίδια όπως το θαυματοτρόπειο, το φενακιστοσκόπιο και το ζωοτρόπιο είχαν ήδη εκμεταλλευτεί πριν την ύπαρξη φιλμ. Η πορεία από τη στατική φωτογραφία του Niépce, μέσα από το πείραμα του Muybridge για την κίνηση του αλόγου, οδηγεί στην εφεύρεση του κινηματογράφου από τους αδερφούς Lumière το 1895.
Φιλμογραφία:- La Sortie de l'usine Lumière à Lyon (1895), Auguste & Louis Lumière
- L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat (1896), Auguste & Louis Lumière
- Sallie Gardner at a Gallop (1878), Eadweard Muybridge
Τύποι οπτικοακουστικών έργων
Ντοκιμαντέρ, μυθοπλασία, πειραματικές ταινίες και ταινίες εμψύχωσης αντιπροσωπεύουν διαφορετικές σχέσεις ανάμεσα στην κάμερα και την πραγματικότητα —από την καταγραφή έως την καθαρά φορμαλιστική διερεύνηση της κίνησης και του χρόνου.
Φιλμογραφία:- Man with a Movie Camera (1929), Dziga Vertov
- Neighbours (1952), Norman McLaren
- A Study in Choreography for Camera (1945), Maya Deren
Στάδια παραγωγής και σκηνοθετική ομάδα
Προπαραγωγή, παραγωγή και μεταπαραγωγή συνθέτουν μια αλυσίδα αποφάσεων και συνεργασιών· η κατανομή ρόλων (σκηνοθέτης/ρια, βοηθός σκηνοθέτη/ριας, επόπτρια σεναρίου, μοντέρ) δείχνει πως η ταινία είναι πάντα συλλογικό έργο, ακόμη κι όταν φέρει ένα όνομα.
Φιλμογραφία:- 8½ (1963), Federico Fellini
- La Nuit américaine / Day for Night (1973), François Truffaut
- Hearts of Darkness: A Filmmaker's Apocalypse (1991), Fax Bahr & George Hickenlooper
Βασικά στοιχεία της κάμερας
Αισθητήρας, φακός, διάφραγμα, ταχύτητα κλείστρου, ISO και εστιακή απόσταση συνθέτουν το τεχνικό «αλφάβητο» της λήψης· η κατανόηση της αλληλεπίδρασής τους είναι προϋπόθεση για τον έλεγχο της έκθεσης και του βάθους πεδίου, στοιχεία που διαμορφώνουν άμεσα το ύφος μιας ταινίας.
Φιλμογραφία:- Children of Men (2006), Alfonso Cuarón
- 1917 (2019), Sam Mendes
- Birdman (2014), Alejandro González Iñárritu
Μεγέθη πλάνων
Από το εξαιρετικά γενικό πλάνο έως τη λεπτομέρεια, κάθε μέγεθος πλάνου διαμορφώνει διαφορετική σχέση ανάμεσα στον θεατή και το αντικείμενο της λήψης· η εναλλαγή τους είναι βασικό εργαλείο αφηγηματικού ρυθμού και έμφασης.
Φιλμογραφία:- The Good, the Bad and the Ugly (1966), Sergio Leone
- Lawrence of Arabia (1962), David Lean
- Psycho (1960), Alfred Hitchcock
Γωνία λήψης και κινήσεις κάμερας
Η γωνία λήψης (πλονζέ, κοντρ πλονζέ, νορμάλ) κατασκευάζει σχέσεις εξουσίας και προοπτικής, ενώ οι κινήσεις κάμερας (pan, tilt, travelling, zoom) προσθέτουν δυναμική και κατευθύνουν την προσοχή του θεατή μέσα στο πλάνο.
Φιλμογραφία:- Citizen Kane (1941), Orson Welles
- Vertigo (1958), Alfred Hitchcock
- Goodfellas (1990), Martin Scorsese
Παραγωγή συνέντευξης
Ο σχεδιασμός μιας συνέντευξης —στόχος, ερωτήσεις, εξοπλισμός, φωτισμός και χώρος— εφαρμόζει στην πράξη όσα προηγήθηκαν (μεγέθη πλάνων, κανόνας άξονα, ήχος), με έμφαση στην απλή αλλά αποτελεσματική παραγωγή μέσω κινητού τηλεφώνου.
Φιλμογραφία:- The Act of Killing (2012), Joshua Oppenheimer
- Grizzly Man (2005), Werner Herzog
- Man on Wire (2008), James Marsh
Ο κανόνας του άξονα
Ο κανόνας των 180° καθορίζει πού μπορεί να τοποθετηθεί η κάμερα γύρω από μια σκηνή διαλόγου ώστε να διατηρείται σταθερή η χωρική σχέση ανάμεσα στους χαρακτήρες· η παραβίασή του είναι από τα πιο αποπροσανατολιστικά λάθη στο μοντάζ.
Φιλμογραφία:- 12 Angry Men (1957), Sidney Lumet
- Pulp Fiction (1994), Quentin Tarantino
- The Social Network (2010), David Fincher
Μοντάζ συνέχειας: ρακόρ
Το ρακόρ βλέμματος και το ρακόρ κατεύθυνσης είναι οι αόρατοι κανόνες που διατηρούν την εντύπωση χωρικής και χρονικής συνέχειας ανάμεσα σε πλάνα, ώστε η αφήγηση να ρέει χωρίς να «σπάει» η προσοχή του θεατή.
Φιλμογραφία:- Rear Window (1954), Alfred Hitchcock
- North by Northwest (1959), Alfred Hitchcock
- À bout de souffle / Breathless (1960), Jean-Luc Godard
Εισαγωγή σε λογισμικό μοντάζ
Η πρακτική εξοικείωση με το OpenShot —διεπαφή, timeline, εργαλεία κοπής και μετάβασης— μεταφέρει τις θεωρητικές αρχές μοντάζ που ήδη γνωρίσαμε (ρακόρ, συνέχεια) σε πραγματική πρακτική εφαρμογή. https://www.openshot.org/
Φιλμογραφία:- Run Lola Run (1998), Tom Tykwer
Φως και χρώμα
Ο φωτισμός —φυσικός ή τεχνητός, σκληρός ή μαλακός— και η θερμοκρασία χρώματος δεν είναι απλώς τεχνικά ζητήματα αλλά αφηγηματικά εργαλεία: διαμορφώνουν τη διάθεση μιας σκηνής και καθοδηγούν το βλέμμα του θεατή.
Φιλμογραφία:- Blade Runner 2049 (2017), Denis Villeneuve
- In the Mood for Love (2000), Wong Kar-wai
- Barry Lyndon (1975), Stanley Kubrick
Τεχνικές animation
Pixillation, animation αντικειμένων, πλαστελίνη, οθόνη καρφιτσών και ντεκουπαρισμένα υλικά δείχνουν πόσο ευρύ μπορεί να είναι το φάσμα των υλικών και των τεχνικών που παράγουν την ψευδαίσθηση κίνησης, καρέ προς καρέ.
Φιλμογραφία:- Neighbours (1952), Norman McLaren
- Darkness, Light, Darkness (1989), Jan Švankmajer
- A Grand Day Out (1989), Nick Park
Ημερολόγιο
Ανακοινώσεις
Όλες...-
Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2026 - 1:59 μ.μ.
-
Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου 2026 - 11:23 π.μ.
-
Τρίτη 25 Αυγούστου 2026 - 10:01 π.μ.