Παρουσίαση/Προβολή

(478) -   Ορφανός Προκόπιος

Περιγραφή Μαθήματος

Στην Κοινωνιολογία έχουν αναπτυχθεί θεωρητικές οπτικές για την παραγωγή και την κατανάλωση της τέχνης και πολλές εφαρμογές στα πεδία των τεχνών και του πολιτισμού. Η Κοινωνιολογία των Τεχνών μελετά τις ιστορικές ορίζουσες ως προς την κοινωνική αισθητική και τις τέχνες ευρύτερα, ενδιαφέρεται για τις σύγχρονες προσεγγίσεις της ερευνητικής κοινωνιολογίας της τέχνης και την ανάλυση δράσεων, αντικειμένων, έργων, καλλιτεχνών, δικτύων συνεργασίας, θεσμών και θεωρήσεων, ιδιαίτερα σε σχέση με την παραγωγή (δημιουργοί), τη μεσολάβηση και την πρόσληψη του έργου τέχνης. Η Κοινωνιολογία των Τεχνών εμβαθύνει στις δι-επαφές ανάμεσα στις κοινωνιολογικές, ερευνητικές και φιλοσοφικές θεωρήσεις για την τέχνη και τον πολιτισμό καλύπτοντας το πέρασμα από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη, όπως και τη μετάβαση από τη μαζική κουλτούρα στην ψηφιακή εποχή. Οι ποικιλόμορφες διασυνδέσεις Τέχνης και Κοινωνίας τόσο στη μοντέρνα όσο και στη σύγχρονη κουλτούρα αποτελούν βασικό αντικείμενο μελέτης διαμέσου των διεπιστημονικών προσεγγίσεων των κοινωνικών και των ανθρωπιστικών επιστημών. Τα προαναφερόμενα ζητήματα προσεγγίζονται μέσα από ποικίλες οπτικές της κοινωνιολογίας και των κοινωνικών επιστημών (Σχολή της Φρανκφούρτης- κριτική θεωρία, μαρξιστική παράδοση, γαλλική παράδοση, εμπειρικές προσεγγίσεις, ερευνητικές προσεγγίσεις, μορφολογία του κοινού, κοινωνιολογική ανάλυση του γούστου, κοινωνιολογία της μεσολάβησης, κοινωνιολογία των πεδίων, κοινωνιολογία της αλληλεπίδρασης, κοινωνιολογία της ταυτότητας, πραγματιστική κοινωνιολογία).
Οι επιμέρους ενότητες που θα αναπτυχθούν αφορούν τέσσερα ζητήματα Α) Οι σχέσεις τέχνης και κοινωνίας, Β) Το πέρασμα από το μοντέρνο στο σύγχρονο, Γ) Η σύγχρονη ερευνητική κοινωνιολογία της τέχνης και Δ) Οι εφαρμογές:

1- Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Τέχνης: Όροι, έννοιες, γνωστικές πειθαρχίες.
Γνωριμία με βασικούς όρους και έννοιες του μαθήματος (Elias, 1997; Horkheimer & Adorno, 1987; Bauman, 1994; C. W. Mills, 1985; Heinich, 2014, 2015), παρουσίαση βασικών γνωστικών πεδίων που ασχολούνται με την κοινωνία και την τέχνη, προσέγγιση των βασικών ενοτήτων του μαθήματος.

Α. Οι σχέσεις κοινωνίας και τέχνης:
2- Κοινωνία και τέχνη: η προσέγγιση της Κοινωνικής Αισθητικής.
Παρουσίαση μιας πρώτης σχέσης ανάμεσα στην κοινωνία και την τέχνη όπως αποτυπώνεται από την κοινωνιολογική αισθητική (Heinich, 2014) κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα (μαρξιστική παράδοση, σχολή της Φρανκφούρτης, γαλλική παράδοση) (Benjamin, 1978; Lalo, χ.χ., Lukacs, 2022; Raphaël, 2021).
3- Η προσέγγιση της κοινωνικής ιστορίας της τέχνης.
Εξέταση της κοινωνικής ιστορίας της τέχνης μέσα από εμπειρικές προσεγγίσεις (Baxandall, 1988; Heinich, 2014). Παρουσίαση της σχέσης καλλιτέχνη/ καλλιτεχνικού έργου μέσα στα συγκείμενα της (Heinich, 1993; Clark, 1973).
4- Σύγχρονες ερευνητικές προσεγγίσεις της κοινωνιολογίας της τέχνης.
Η ερευνητική κοινωνιολογία της τέχνης εφαρμόζει τη στατιστική και την εθνομεθοδολογία (ποσοτικές και ποιοτικές μέθοδοι έρευνας). Προσέγγιση της αλληλεξάρτησης του καλλιτέχνη, των θεσμών, των αντικειμένων μέσα από ποικίλες επιστημονικές προσεγγίσεις (Heinich, 2014, 2015; Zolberg, 2011).

Β. Από το μοντέρνο στο σύγχρονο:
5- Μοντερνισμός & Πρωτοπορία: Τα Κινήματα της Ιστορικής Πρωτοπορίας.
Προσέγγιση των όρων του Μοντερνισμού, της Νεωτερικότητας και της Πρωτοπορίας στην τέχνη, την κουλτούρα και την κοινωνία. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει ο όρος ‘πρωτοπορία’ ο οποίος χρησιμοποιήθηκε στη στρατιωτική ορολογία, την πολιτική και μεταλαμπαδεύτηκε στην τέχνη δηλώνοντας την πρακτική της προσβολής της παραδοσιακής εξουσίας, των θεσμών και του πολιτισμού (Calinescu, 1987; Bürger, 2010; Λοϊζίδη, 1992).
6- Από τη μαζική αναπαραγωγή στην ψηφιακή τέχνη.
Εξέταση του έργου τέχνης όπως αυτό παράγεται και διανέμεται σε μεγάλο αριθμό
αντιγράφων. Προσέγγιση ζητημάτων που άπτονται της μοναδικότητας του πρωτοτύπου και της μαζικής αναπαραγωγής του έργου τέχνης, της διάσπασης του χωροχρόνου στον μοντέρνο και σύγχρονο πολιτισμό, της μηχανικής παραγωγής και αναπαραγωγής του έργου. Αναφορά στην ψηφιακή τέχνη, σε προέκταση της μαζικής αναπαραγωγής του έργου τέχνης, όπως και σε ζητήματα νέων τεχνολογιών-αντίληψης-δημοκρατίας, προσομοίωσηςαναπαράστασης- υπερ-πραγματικού. Η τέχνη της εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (Benjamin, 1978; Freeland, 2005; Baudrillard, 1994; Πλειός, 2025; Τσιρώνης, 2025).
7- Το πέρασμα στη σύγχρονη τέχνη: στοιχεία ενός παραδείγματος.
Εξέταση θεωρητικών εργαλείων που προέρχονται από τις κοινωνικές επιστήμες. Χρήση των όρων της αξιολογικής ουδετερότητας (Weber, M., 2005) του παραδείγματος (Kuhn, 1962) σε σχέση με την ανάλυση του πολιτισμού και της τέχνης (Heinich, 2015). Ανάλυση των χαρακτηριστικών που συγκροτούν το παράδειγμα της σύγχρονης τέχνης: πρόκληση, όρια, συγκείμενο, χρήση υλικών, αναπαραγωγή έργων, παρουσία καλλιτέχνη, αφήγηση, μεσολάβηση, συλλογή, επιμέλεια (Heinich, 2015).

Γ. & Δ. Θέματα ερευνητικής κοινωνιολογίας της τέχνης και εφαρμογές:
8- Το έργο τέχνης και η κοινωνία.
Ανάπτυξη μιας κοινωνιολογίας των έργων τέχνης μέσα από την εξέταση των αντικειμένων και των έργων. Συζήτηση για τους επιμέρους όρους που αφορούν την αξιολόγηση του έργου, την ερμηνεία και την παρατήρηση (Bourdieu, 1975; Foucault, 2001; Foucault, 1993; Heinich, 2014; Zolberg & Cherbo, 1997).
9- Δημιουργοί, τέχνη, κοινωνία.
Οι κοινωνιολογικές προσεγγίσεις αφορούν την κοινωνική μορφολογία του καλλιτεχνικού τομέα, τη θέση του καλλιτέχνη στο πεδίο παραγωγής και δημιουργίας, καθώς και την περιγραφή δράσεων και αλληλεπιδράσεων που έχουν ως αποτέλεσμα τα έργα τέχνης (Bourdieu, 1993, 2006, 2017; Becker, 1982; Elias, 2006, Heinich, 1996, 2014). Ιδιαίτερα σημαντικό κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα σε σχέση με τις ανισότητες στους παραγωγούς της τέχνης είναι η διάσταση του φύλου.
10- Οι δημιουργοί στην τέχνη: Η περίπτωση της έρευνας σε συμμετοχικές μορφές τέχνης.
Η εφαρμογή των κοινωνιολογικών προσεγγίσεων για τους παραγωγούς (Bourdieu, Becker, Elias, Heinich) στην έρευνα για τις συμμετοχικές μορφές τέχνης -participatory art (Bishop, 2012; Kravagna, 1999; Dezeuze, 2010). Έμφαση δίνεται στην ποιοτική μεθοδολογία έρευνας, μέσα από την προσέγγιση των δημιουργών σε συμμετοχικές διεργασίες.
11- Η (δια)μεσολάβηση στην τέχνη.
Προσέγγιση της έρευνας σχετικά με τη διανομή των έργων και τους θεσμούς στους κόσμους της τέχνης. Αναφορά στις δομές και λειτουργίες που μεσολαβούν ανάμεσα στο έργο και την πρόσληψή του και στη σημασία που έχουν για τα ζητήματα έμφυλων ανισοτήτων στην καλλιτεχνική δημιουργία και αναγνωρισιμότητα (Freeland, 2005; Nochlin, 1988; Guerrilla Girls, 1998). Παρουσίαση των θεσμών, των επαγγελματιών και των θεωριών σχετικά με τη μεσολάβηση στην τέχνη και τον πολιτισμό (Bourdieu, Darbel, & Schnapper, 1991; Bourdieu, 2013; Becker, 1982).
12- Η πρόσληψη και το κοινό.
Επίκεντρο ανάλυσης είναι το κοινό: η μορφολογία, τα κίνητρα, οι συμπεριφορές, τα συναισθήματά του. Το κοινό θα ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της ποικιλομορφίας. Σημαντικές κατευθύνσεις έρευνας γύρω από αυτό το θέμα είναι η στατιστική ανάλυση των πολιτιστικών φαινομένων και η κοινωνιολογική προσέγγιση του γούστου (Bourdieu & Darbel, 1966; Παναγιωτόπουλος & Βιδάλη, 2019; Prior, 2005; Bourdieu, 2013; Lombardo & Wolff, 2020).
13- Μεσολάβηση και πρόσληψη μέσα από την επίσκεψη το Μουσείο -βιβλιοθήκη Τεριάντ.
Επαναδιαπραγμάτευση των όρων (δια)μεσολάβησης και πρόσληψης στην τέχνη και τον πολιτισμό. Παρουσίαση και συζήτηση για τους επαγγελματίες, τα αντικείμενα, τις θεωρίες και τους θεσμούς που μεσολαβούν, μέσα από το παράδειγμα του Μουσείου-βιβλιοθήκης Τεριάντ. Συζήτηση για τη μορφολογία και τις αντιδράσεις των επισκεπτών/τριών, με τη συμβολή του προσωπικού του μουσείου.

Τα μαθήματα περιλαμβάνουν παρουσιάσεις από τον διδάσκοντα. Επίσης, θέματα, ζητήματα και ερωτήσεις αναδεικνύονται μέσα από τον διάλογο. Παράλληλα, οι παρουσιάσεις και οι ερωτήσεις εμπλουτίζονται από τη χρήση οπτικοακουστικού υλικού που είναι σχετικό με τις ενότητες. Τέλος, η ενίσχυση της διδακτικής σχέσης γίνεται μέσα από τη χρήση βιωματικών ασκήσεων, που συμβάλουν στη συμμετοχή των φοιτητών/τριων, στην κατανόηση των θεμάτων και στην ανατροφοδότηση.
Οι συμμετοχή των φοιτητών/τριων είναι βασικός σκοπός σε μια διδασκαλία που έχει ως στόχο τη γνώση, τη χειραφέτηση και την αυθεντική ανταλλαγή μέσα από τον διάλογο. Ο δάσκαλος δεν είναι μόνο αυτός που διδάσκει, αλλά αυτός που μαθαίνει μέσα από τον διάλογο με τους/τις μαθητές/τριες και μαθαίνει καθώς διδάσκει. Πρόκειται για μια συμμετοχική διαδικασία όπου όλοι αναπτύσσονται (Freire, 1977). Μια συμμετοχή μπορεί να ακολουθεί βήματα προς τη γνώση όπως προσδιορίζονται από τον Rancière: μαθαίνω, επαναλαμβάνω, μεταφράζω, αποσυνθέτω, επανασυνθέτω (Rancière, 2008).

Ημερομηνία δημιουργίας

Παρασκευή 18 Φεβρουαρίου 2022