Παρουσίαση/Προβολή

(629) -  Πουλημάς Μιχάλης

Περιγραφή Μαθήματος

• ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Στόχος του μαθήματος είναι η εξέταση και η διερεύνηση της αλληλεγγύης ως βασικού μηχανισμού συγκρότησης των κοινωνικών σχέσεων. Η έννοια της αλληλεγγύης και των συναφών, αλλά διακριτών, εννοιών του αλτρουισμού και της ηθικής είναι μείζονος σημασίας για την κατανόηση της διαμόρφωσης της προσωπικότητας των ατόμων, των καθημερινών αλληλεπιδράσεων, αλλά και των μακρο-δομικών ιδιοτήτων της θεσμικής και άτυπης οργάνωσης των κοινωνικών συστημάτων και των κυρίαρχων πολιτισμικών τρόπων σκέψης. Ήδη από την διαμορφωτική περίοδο της κοινωνιολογικής σκέψης ο E. Durkheim εισάγει τη διάκριση μεταξύ μηχανικής και οργανικής αλληλεγγύης για την μελέτη της εξέλιξης των σύγχρονων κοινωνιών. Στην πρόσφατη κοινωνιολογική συζήτηση η έννοια της αλληλεγγύης παραμένει στενά συνυφασμένη με εκείνη του κοινωνικού δεσμού και παίρνει διαφορετικές μορφές: οικογενειακή, διαγενεακή, εργατική, επαγγελματική, οικονομική, πολιτική. Έννοια πολυσημική, το νόημα της παραλλάσσει ανάλογα με το κοινωνικοπολιτικό και θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και αξιολογικά φορτισμένη στο πλαίσιο του δημοσίου διαλόγου, απαιτεί μια αποδόμηση από κοινωνιολογική σκοπιά, προς όφελος της ανάγνωσης των πρακτικών αλληλεγγύης, των πολλαπλών εκδηλώσεων τους αλλά και των θεμελίων της.

Σε επιστημολογικό επίπεδο επιχειρείται μια κριτική στις αναγωγιστικές κοινωνιολογικές προσεγγίσεις που συμπιέζουν τις πολυπλοκότητες της ανθρώπινης κοινωνικής ζωής σε μονοδιάστατα περιγραφικά και επεξηγηματικά πλαίσια, αντιμετωπίζοντας τα άτομα είτε ως ορθολογικούς δρώντες με σκοπό τη μεγιστοποίηση της ατομικής τους ωφέλειας, είτε ως δρώντες που ακολουθούν κανόνες για την εκπλήρωση των λειτουργικών προϋποθέσεων του κοινωνικού συστήματος. Η κοινωνική πραγματικότητα στο πλαίσιο του μαθήματος γίνεται αντιληπτή μέσα από τις διαφοροποιήσεις και την πολυπλοκότητα της. Η κριτική αντλεί από τις σχέσεις αλληλεγγύης και αμοιβαιότητας (δόσιμο-αποδοχή-ανταπόδοση) και αναδεικνύει ταυτόχρονα την πολυδιάστατη φύση της ανθρώπινης ζωής και εμπειρίας μέσα από «αδύναμες» θεωρίες με πυκνές περιγραφές.

Παράλληλα το μάθημα σκοπεύει να προσφέρει μια εναλλακτική ανάγνωση της οργάνωσης της παραγωγής από εκείνη της οικονομικής επιστήμης. Ειδική αναφορά γίνεται στις οργανώσεις της αλληλέγγυας ή συνεργατικής οικονομίας και την συμβολή τους στην εγκαθίδρυση νέων κοινωνικών σχέσεων όπου η προσφορά και η ζήτηση υπηρεσιών συγκατασκευάζονται μέσω της αμοιβαιότητας και της εμπιστοσύνης που προκύπτει από τις διαδράσεις των εμπλεκόμενων ατόμων. Εξετάζει κατά πόσο τα εγχειρήματα της κοινωνικής οικονομίας λειτουργούν συμπληρωματικά, υποκατάστατα ή ακόμη και αντιτιθέμενα έναντι των οικονομικών θεσμών του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και τη σχέση τους με τις κρατικές κοινωνικές πολιτικές. Συζητά τους κύριους στόχους των οργανώσεων της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας όπως την βιώσιμη ανάπτυξη, τον μετασχηματισμό των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων, την ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών αξιών των συμμετεχόντων και τη διατήρηση των εθίμων. Αναδεικνύει τις λειτουργίες της αλληλέγγυας οικονομίας ως απάντηση στον κοινωνικό αποκλεισμό καθώς και τον συμπληρωματικό ρόλο που μπορεί να έχει στο κράτος πρόνοιας. Διερευνά τις οργανώσεις και τα συνεργατικά κινήματα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας και πραγματεύεται τις μορφές συλλογικής δράσης και τους τύπους κοινωνικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν την αλληλέγγυα οικονομία. Τέλος εξετάζονται κριτικά οι δυνατότητες συγκρότησης ενός εναλλακτικού κοινωνικού μοντέλου με βάση την αλληλέγγυα οικονομία.

• ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
• Το μάθημα επιδιώκει την εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τα θεωρητικά σχήματα των θεμελιωτών του γνωστικού αντικειμένου της κοινωνικής αλληλεγγύης.
• Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να κατανοούν την αλληλεγγύη ως έναν τρόπο σχέσης ή λειτουργίας εντός και μεταξύ των κοινωνικών ομάδων και να αναγνωρίζουν τη διαφορά της από παρεμφερείς έννοιες (αλτρουισμός, εθελοντισμός, φιλανθρωπία, ηθική, δικαιοσύνη κ.α.)
• Να αναγνωρίζουν την ποικιλία κοινωνικών δεσμών που συνδέουν τα άτομα εντός των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων (οικογενειακών, επαγγελματικών, πολιτικών κ.α.)
• Να γνωρίζουν τις διαφορετικές μορφές αλληλεγγύης όπως οικογενειακή, διαγενεακή, επαγγελματική, οικονομική, πολιτική και την εξέλιξη τους στην σύγχρονη εποχή.
• Να κατανοούν τις σύγχρονες διαδικασίες εξατομίκευσης σε συνδυασμό με τον μετασχηματισμό των μορφών αλληλεγγύης, μέσα από την κλασική διάκριση μεταξύ «μηχανικής» και «οργανικής» αλληλεγγύης.
• Να διακρίνουν μορφές συμβιωτικότητας και οργάνωσης του συλλογικού βίου που βασίζονται σε πρακτικές αμοιβαιότητας μέσα από το τρίπτυχο δόσιμο-αποδοχή-ανταπόδοση.
• Να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο διάφοροι παράγοντες όπως επισφάλεια, απομόνωση, κοινωνικοί διαχωρισμοί, οικογενειακές ρήξεις, αποδυναμώνουν τους κοινωνικούς δεσμούς και επηρεάζουν το προσδόκιμο ζωής.
• Τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της ψηφιακής τεχνολογίας στην ανάπτυξη νέων μορφών κοινωνικότητας και αλληλεγγύης.
• Να γνωρίζουν τις δυνατότητες δημιουργίας εναλλακτικών παραδειγμάτων οργάνωσης της παραγωγής μέσα από τα εγχειρήματα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (ΚΑΟ).
• Να γνωρίζουν τις βασικές θεωρητικές και επιστημολογικές παραδοχές και τα κεντρικά επιχειρήματα των σύγχρονων προσεγγίσεων της ΚΑΟ.
• Να αναπτύξουν θεωρητική και εμπειρική κατανόηση σχετικά με την εμφάνιση, την ανάπτυξη και τις πρόσφατες εξελίξεις των εγχειρημάτων της ΚΑΟ.
• Να διακρίνουν τις πολλαπλές μορφές και τύπους επιχειρήσεων που περιλαμβάνει η ΚΑΟ.
• Να αντιλαμβάνονται πως αμείβεται η εργασία που παρέχεται στο πλαίσιο της ΚΑΟ καθώς και τους πολλαπλούς τύπους συναλλαγών στο πλαίσιο της.
• Να αναλύουν τα σημεία σύγκλισης και απόκλισης των στρατηγικών που υιοθετούν τα κοινωνικά κινήματα και τα εγχειρήματα της ΚΑΟ που προσβλέπουν στην κοινωνική αλλαγή
• Να αναλύουν τους μηχανισμούς δημιουργίας συναινέσεων αλλά και συγκρούσεων στο πλαίσιο των ομάδων που λειτουργούν στο πλαίσιο της ΚΑΟ.
• Να έχουν καλλιεργήσει τον κριτικό στοχασμό τους γύρω από τις σύγχρονες θεωρίες και προσεγγίσεις των κοινών.
• Να αντιλαμβάνονται τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που προκύπτουν από την ανάδυση νέων συνεργατικών μοντέλων παραγωγής κοινών αγαθών.
• Να γνωρίζουν τις κύριες θεωρίες για τα κοινά ως πολιτικό σχέδιο καθώς και τις πολιτικές αρχές και τις μορφές διακυβέρνησης που διακρίνουν τα κοινά ως εναλλακτικό παράδειγμα.

 

• ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

1^η εισήγηση             

Από τον 19^ο αιώνα  στον 21^ο αιώνα: θεωρητικές καταβολές και μετασχηματισμοί της κοινωνικής αλληλεγγύης

Ι. Οι θεμελιωτές του γνωστικού πεδίου της κοινωνικής αλληλεγγύης και η πνευματική τους κληρονομιά

ΙΙ. Η θεωρία του E. Durkheim για την κοινωνική αλληλεγγύη και τους κοινωνικούς κανόνες

2^η εισήγηση

Η πολυσημία του όρου ‘αλληλεγγύη’ και οι αντιτιθέμενες οπτικές του ανθρώπου στις κοινωνικές επιστήμες

Ι. Homo Economicus και Homo Sociologicus

ΙΙ. Homo Inconstantus και Virtue Ethics

3^η εισήγηση

Μορφές αλληλεγγύης και  τύποι κοινωνικών δεσμών: η εξέλιξη τους στις σύγχρονες κοινωνίες

Ι. Οικογενειακή, διαγενεακή, επαγγελματική, οικονομική και πολιτική

ΙΙ. Σύγχρονες διαδικασίες εξατομίκευσης και μετασχηματισμός των μορφών αλληλεγγύης

4^η εισήγηση

Αναδυόμενες μορφές αλληλεγγύης στην ύστερη νεωτερικότα

Ι. Ψηφιακή εποχή, αποσύνδεση κοινωνικο-οικονομικών σχέσεων από χωροχρονικούς καθορισμούς και νέες μορφές κοινωνικότητας και αλληλεγγύης.

1. II. Ο ρόλος του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και του αισθήματος κοινωνικής δικαιοσύνης

5^η εισήγηση

Κοινωνική συνοχή, κοινωνική αλληλεγγύη και ψυχοκοινωνικές προσεγγίσεις της υγείας

Ι. Εξισωτικές μορφές κατανομής εισοδήματος και προσδόκιμο ζωής

ΙΙ. Κοινωνική αλληλεγγύη, κοινωνική δικαιοσύνη και ποιότητα ζωής

6^η εισήγηση

Ρεαλιστικές ουτοπίες: Η Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία ως μέσο ενδυνάμωσης της κοινωνικής εξουσίας

Ι. Η ενδυνάμωση της κοινωνικής εξουσίας και το κράτος

ΙΙ. Η ενδυνάμωση της κοινωνικής εξουσίας και η οικονομία

ΙΙΙ. Ο εκδημοκρατισμός της οικονομίας ως προϋπόθεση για την συνέχιση εκδημοκρατισμού των σύγχρονων κοινωνιών

7^η εισήγηση

Οργανωτικές μορφές και τύποι επιχειρήσεων της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας

Ι. Μορφές και τύποι επιχειρήσεων της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

ΙΙ. Μορφές και τύποι αμοιβής εργασίας στην Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία

ΙΙΙ. Μορφές και τύποι συναλλαγών στο πλαίσιο της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

8^η εισήγηση

Κύριοι θεσμοί και φορείς της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας

Ι. Ιστορική εξέλιξη του συνεταιριστικού θεσμού στην Ελλάδα: αρχές και αξίες

ΙI. Η φυσιογνωμία και η ιστορική εξέλιξη των αλληλασφαλιστικών φορέων στην Ελλάδα και την Ευρώπη

ΙΙΙ. Σωματεία συνδικαλιστικών και επαγγελματικών οργανώσεων και ιδρύματα

9^η εισήγηση

Τα κοινά, η οικονομία διαμοιρασμού και η ομότιμη παραγωγή: ένα εναλλακτικό παράδειγμα

Ι. Βασικές έννοιες και πολιτικές θεωρίες των κοινών

ΙΙ. Οικονομία διαμοιρασμού, ψηφιακές πλατφόρμες και  ομότιμη παραγωγή

10^η εισήγηση

Κοινωνικά κινήματα, κράτος και κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία

Ι. Κοινωνικός μετασχηματισμός, κοινωνικά κινήματα και ΚΑΟ

ΙΙ. Κοινωνικά κινήματα, εγχειρήματα της ΚΑΟ και αμφισβήτηση των διαφορετικών μορφών εξουσίας με σκοπό την κοινωνική αλλαγή 

ΙΙΙ. Οι μεταρρυθμιστικές δυνατότητες και τα όρια των εγχειρημάτων της ΚΑΟ

11^η εισήγηση

Η διακυβέρνηση των κοινωνικών εγχειρημάτων

Ι. Δυναμική των ομάδων στα εγχειρήματα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

ΙΙ. Μοντέλα δημοκρατικής διακυβέρνησης, μοντέλα και διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τεχνικές διευκόλυνσης της εσωτερικής λειτουργίας

ΙΙΙ. Διοίκηση ανθρώπινων πόρων σε εγχειρήματα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

12^η εισήγηση

Η διαρκής συζήτηση για τα όρια της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας: Προτάσεις για την αναθεώρηση της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

Ι. Κοινωνική οικονομία και εμπορικές δραστηριότητες

ΙΙ. Η κοινωνική οικονομία ως προνομιακό πεδίο δράσης για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την επαγγελματική ένταξη ατόμων με δυσκολίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας

ΙΙΙ. Η κοινωνική οικονομία ως σύνολο οικονομικών δραστηριοτήτων υποκείμενων στην θέληση δημοκρατικής δράσης: υπερίσχυση των κοινωνικών σχέσεων αλληλεγγύης έναντι του ατομικού συμφέροντος και κέρδους

13^η εισήγηση

Ανακεφαλαίωση

• ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

 Εγχειρίδια του μαθήματος:

• Καβουλάκος Κ., Γριτζάς Γ., (2015). Εναλλακτικοί Οικονομικοί και Πολιτικοί χώροι, Αθήνα, Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών.
• Holloway J., (2011). Ρωγμές στον καπιταλισμό, μτφρ, Χολογουεη Α., Αθήνα, Σαββάλας.

 

Συμπληρωματική βιβλιογραφία:

• Alexander, J., (2014). ‘Morality as a Cultural System: On Solidarity Civil and Uncivil’. In Vincent Jeffries (ed.), The Palgrave Handbook of Altruism, Morality and Social Solidarity. Formulating a Field of Study, New York, Palgrave MacMillan, pp. 303-310.
• Demertzis N. (2020). The Political Sociology of Emotions: Essays on Trauma and Ressentiment, London, Routledge.
• Durkheim E. (2017). Ηθική και εκπαίδευση, Αθήνα, Γρηγόρη.
• Durkheim E. (1994). Οι κανόνες της κοινωνιολογικής μεθόδου, Αθήνα, Gutenberg-Γιώργος και Κώστας Δαρδανός.
• Jeffries, V., (2014). ‘Altruism, Morality, and Social Solidarity as a Field of Study’. In Vincent Jeffries (ed.), The Palgrave Handbook of Altruism, Morality and Social Solidarity. Formulating a Field of Study, New York, Palgrave MacMillan, pp. 3-20.
• Jeffries, V., (2005). “Pitirim A. Sorokin’s Integralism and Public Sociology.”, The American Sociologist 36(3–4), pp. 66–87.
• Ζαννής Π., (2013). Ο Τρίτος Τομέας: Μια γενική θεωρία. Δημοκρατία και κοινωνική πολιτική σε μετάβαση, Αθήνα, Παπαζήσης.
• Κλήμη-Καμινάρη, Ο., και Παπαγεωργίου, Κ., (2010). Κοινωνική Οικονομία: Μια πρώτη προσέγγιση, Αθήνα, Ελληνοεκδοτική.
• Laville J-L., (dir.), (1994). L’économie solidaire: une perspective internationale, Paris, Desclée de Brouzer.
• Laville J-L., (1995). «Une nouvelle forme d’économie sociale?», RECMA 255(53), σ.70-80
• Laville J-L., Cattani Antonio David (dir.), (2008). Dictionnaire de l’autre économie, Paris, Gallimard-folio actuel.
• Λιερός Γ., (2012). Υπαρκτός καινούριος κόσμος: Κοινωνική, αλληλέγγυα και συνεργατική οικονομία, Αθήνα, Οι εκδόσεις των συναδέλφων.
• Lipietz, A. (2001). Pour le tiers secteur. L’économie sociale et solidaire: Pourquoi, comment, Paris, La Découverte.
• Λιονής Γ., (2011). «Για τις εξελίξεις στην “κοινωνική οικονομία”», ΚΟΜΕΠ, 5, σ.97-124.
• Ματσαγγάνης, Μ., (2004). Η κοινωνική αλληλεγγύη και οι αντιφάσεις της: Ο ρόλος του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος σε μια σύγχρονη κοινωνική πολιτική, Αθήνα, Κριτική.
• Mooney, M., (2014). ‘Virtues and Human Personhood in the Social Sciences’. In Vincent Jeffries (ed.), The Palgrave Handbook of Altruism, Morality and Social Solidarity. Formulating a Field of Study, New York, Palgrave MacMillan, pp. 21-43.
• Moulaert F., and Ailenei, O. (2005). Social Economy, Third sector and Solidarity Relations: a conceptual synthesis from history to present, Urban Studies, 42(11), 2037-2053.
• Νικολόπουλος Τ., και Καπογιάννης Δ., (2012). Εισαγωγή στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, Αθήνα, οι εκδόσεις των συναδέλφων.
• Πολάνυι Κ., (2007). Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός, Θεσσαλονίκη, Νησίδες.
• Sorokin, P.A., (1947). Society, Culture, and Personality. New York, Harper & Brothers.
• Sorokin, P.A. and Lunden, W.A., (1959). Power and Morality. Boston, Porter Sargent.
• Σωτηρόπουλος Δ.Α., (επιμ.), (2004). Η άγνωστη κοινωνία πολιτών, Αθήνα, Ποταμός.
• Χιλσον, Μ., (2019). Το σκανδιναβικό μοντέλο: Αποτελεσματικότητα και αλληλεγγύη, συναίνεση και θεσμικός πειραματισμός, Ηράκλειο Κρήτης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
• Ψημίτης Μ., (2018). «Κριτική της Μαρξιστικής Κριτικής στην Αλληλέγγυα Οικονομία, συμβολή στον συλλογικό τόμο: Σερντεδάκις Ν.& Τομπάζος Στ. (επιμ.), Όψεις της Ελληνικής Κρίσης, Αθήνα, Gutenberg, 521-547
• Wilkinson, R. G. (1996). Unhealthy societies: The afflictions of inequality, London, Routledge.
• Wright E.O., (2018). Ρεαλιστικές ουτοπίες, μετφρ Κωτσονόπουλος Λ και Παπαδοπούλου Ε., Αθήνα, Ασίνη.

 

• ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

 

• Τρόπος Παράδοσης:
• Πρόσωπο με πρόσωπο διαλέξεις και συζητήσεις. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα γίνουν επισκέψεις σε επιλεγμένους φορείς και διαλέξεις από προσκεκλημένους ομιλητές/τριες.
• Μέθοδοι αξιολόγησης/βαθμολόγησης:
• Με γραπτή εξέταση ή προφορική εξέταση στο τέλος του εξαμήνου (100%)
• Δυνατότητα προαιρετικής εργασίας, κατόπιν συνεννόησης με τον διδάσκοντα (+30%). Για να συνυπολογιστεί ο βαθμός της εργασίας στην τελική αξιολόγηση απαραίτητη προϋπόθεση είναι τόσο ο βαθμός της γραπτής (ή προφορικής) εξέτασης όσο και της εργασίας να είναι από 5 και πάνω.
• Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνικά

 

 

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Δευτέρα 9 Μαρτίου 2020