Παρουσίαση/Προβολή

(214) -  Παπαϊωάννου Γιώργος

Περιγραφή Μαθήματος

Περίγραμμα Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εργασίας – (Sociology of Work) (214)

Διδάσκων: Μιχάλης Πουλημάς

• ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Το μάθημα αναδεικνύει τη σημασία των διαφόρων εργασιακών δομών, όπως των επαγγελμάτων, των τάξεων, των βιομηχανικών κλάδων, των συνδικάτων και των εργασιακών θέσεων, για την οργάνωση της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Έπειτα από μια σύντομη ανασκόπηση των εργασιακών συνθηκών και σχέσεων κατά την διάρκεια και έπειτα από την βιομηχανική επανάσταση, αναδεικνύονται οι μετασχηματισμοί στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας στη θεωρητική τους διάσταση και συγκριτικά στο πλαίσιο των διαφορετικών σχολών κοινωνιολογικής σκέψης. Βασικοί άξονες του μαθήματος είναι η διασύνδεση μεταξύ της μισθωτής εργασίας και της καπιταλιστικής οργάνωσης της κοινωνίας, οι σύγχρονες θεωρίες για τον ρόλο της εργασίας στις μεταβιομηχανικές κοινωνίες,  ο ρόλος των τεχνολογικών επαναστάσεων, η επέκταση του τομέα των υπηρεσιών και η σημασία της ειδικευμένης εργασίας. Προσεγγίζονται επίσης, οι θεωρίες για τη δυαδικότητα και την κατάτμηση της αγοράς εργασίας και η σχέση τους με τις πολιτικές ρύθμισης/απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων. Τέλος, δίνεται έμφαση στο ζήτημα της σχέσης της εργασίας με συγκεκριμένα κοινωνικά στρώματα, όπως το πρεκαριάτο και οι φτωχοί εργαζόμενοι, στο ζήτημα των έμφυλων διαφορών στην εργασία και στα επαγγέλματα, στα συστήματα οργάνωσης και ελέγχου της εργασιακής δραστηριότητας και του εργασιακού χρόνου, στις εκτιμήσεις των ατόμων για την ικανοποίηση και την ποιότητα της εργασίας τους, στις κοινωνικές πολιτικές που σχετίζονται με την εργασία καθώς και στο περιεχόμενο των διεκδικήσεων εργατικών κοινωνικών κινημάτων.

• ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
• Το μάθημα επιδιώκει την εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις κοινωνιολογικές προσεγγίσεις για την εργασία, την απασχόληση, την επαγγελματική διαφοροποίηση και την ανάδυση της μισθωτής εργασίας στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.
• Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να κατανοούν την σημασία του διαρκούς μεταβαλλόμενου καταμερισμού της εργασίας για την οργάνωση της κοινωνικής ζωής.
• Να αναγνωρίζουν τις διαφορές μεταξύ επαγγέλματος, απασχόλησης και μισθωτής εργασίας.
• Να γνωρίζουν το περιεχόμενο εννοιών όπως θέσεις εργασίας, αγορές εργασίες, κλάδοι παραγωγής και τους τρόπους που συνδέονται μεταξύ τους.
• Να γνωρίζουν τις βασικές κοινωνιολογικές θεωρίες για την εργασία, τις οργανώσεις και τα επαγγέλματα.
• Τις κοινωνικό-οικονομικές δυνάμεις που οδηγούν σε αλλαγές στην οργάνωση τις εργασίας σε συγκεκριμένα χωρο-χρονικά πλαίσια.
• Τις αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας και των εργασιακών σχέσεων στις κοινωνίες των χωρών του παγκόσμιου Βορρά από τη δεκαετία του ’70 και έπειτα. Που οφείλονται αυτές οι αλλαγές και ποιες οι επιπτώσεις τους στην ποιότητα της εργασίας;
• Με βάση ποια κριτήρια και παραδοχές γίνονται οι ταξινομήσεις των επαγγελμάτων; Με ποιο τρόπο οι τεχνολογίες της επικοινωνίας μας αναγκάζουν να επανεξετάσουμε τις αντιλήψεις μας για την επαγγελματική δομή.
• Με ποιους τρόπους το οργανωτικό πλαίσιο των εργασιακών δομών και οι τεχνολογικές καινοτομίες αλλάζουν την δομή και τις λειτουργίες των επαγγελμάτων;
• Τι εννοούμε με τον όρο επαγγελματικός ανταγωνισμός; Για ποιους λόγους ορισμένα επαγγέλματα αμείβονται καλύτερα από κάποια άλλα;
• Τι εννοούμε με τον όρο δεξιότητες και πως συνδέεται με την εργασιακή αυτονομία; Γιατί ορισμένες θέσεις εργασίας παρέχουν στους εργαζόμενους μεγαλύτερη αυτονομία από άλλες;
• Τι εννοούμε με τον όρο ποιότητα εργασίας και ποιες είναι οι διαφορετικές διαστάσεις της; Ποια είναι τα κριτήρια για να κατατάξουμε μια εργασία ως ποιοτική ή μονότονη; Που οφείλονται οι διαφορές των εργαζομένων ως προς τα επίπεδα ικανοποίησης από την εργασία τους;
• Τι προκαλεί την έλλειψη δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας και πως μπορούν τα εκπαιδευτικά ιδρύματα να διευκολύνουν την καλύτερη αντιστοίχιση μεταξύ ανθρώπινου δυναμικού και θέσεων εργασίας;
• Που οφείλεται ο έμφυλος καταμερισμός της εργασίας; Γιατί ορισμένα επαγγέλματα θεωρούνται γυναικεία και άλλα ανδρικά; Ποιοι παράγοντες οδηγούν σε αλλαγές στην έμφυλη σύνθεση των επαγγελμάτων;
• Που οφείλονται οι εισοδηματικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών;
• Ποιοι μηχανισμοί αναπαράγουν τις κοινωνικές και εθνοτικές ανισότητες στην εργασία. Ποια είναι η θέση των μεταναστών στην αγορά εργασίας;
• Ποιος είναι ο ρόλος των εργατικών συνδικάτων στη μείωση διαφόρων διαστάσεων ανισότητας στην εργασία; Ποιος ο ρόλος τους στην οργάνωση και εκπροσώπηση των συμφερόντων των εργαζομένων;
• Ποιες οι δυνατότητες των κοινωνικών κινημάτων στην αντιμετώπιση της επισφαλούς εργασίας και της ανισότητας;

 

• ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

1^η εισήγηση

Εισαγωγή στις κλασσικές θεωρίες για τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας και την επαγγελματική διαφοροποίηση (Durkheim, Marx, Weber, Pareto, Parsons)

2^η εισήγηση

Θεωρητικές κατευθύνσεις στην Κοινωνιολογία της Εργασίας

Ι. Τεϊλορισμός- επιστημονική επιχειρησιακή διοίκηση

II. Ντυρκεμική- συστημική

ΙΙΙ. Η σχολή των ανθρωπίνων σχέσεων- Elton Mayo

ΙΙI. Κατεύθυνση της Συμβολικής Αλληλεπίδρασης- Σχολή του Σικάγου

3^η εισήγηση

Θεωρητικές κατευθύνσεις στην Κοινωνιολογία της Εργασίας

Ι. Βεμπεριανή κατεύθυνση της κοινωνικής δράσης- γραφειοκρατία και έλεγχος

ΙΙ. Μαρξιστική- η διαδικασία παραγωγής της εργασίας- συγκρούσεις και έλεγχος στον εργασιακό χώρο

ΙΙΙ. Μεταμοντέρνα- αμφισβήτηση των παραδοσιακών ιεραρχήσεων της γνώσης 

4^η εισήγηση

Κοινωνίες της γνώσης και κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας

Ι. Ο ρόλος των επαγγελματιών, των υψηλά ειδικευμένων μισθωτών και των διευθυντών στην κοινωνική οργάνωση εργασίας

ΙΙ. Οι επαγγελματικές εργασιακές ιεραρχίες εντός ιδιωτικών εταιρειών και δημόσιων οργανισμών

5^η εισήγηση

Δυαδικότητα και κατάτμηση στην αγορά εργασίας

Ι. Δυαδικές αγορές εργασίας

ΙΙ. Εσωτερικές αγορές εργασίας

ΙΙΙ. Έμφυλος καταμερισμός εργασίας, διακρίσεις και επίπεδα αμοιβών

IV. Η εργασία των μεταναστών στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες

6^η εισήγηση

Φορντικό και μεταφορντικό πρότυπο οργάνωσης της εργασίας

Ι. Το φορντικό πρότυπο οργάνωσης της εργασίας

ΙΙ. Η κρίση του φορντισμού

ΙΙΙ. Ευέλικτη συσσώρευση, τογιοτισμός και λιτή διοίκηση (lean management)

7^η εισήγηση

Νέες μορφές ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων

Ι. Ο ρόλος των κοινωνικών και οικονομικών δυνάμεων στην αλλαγή του τρόπου οργάνωσης της εργασίας κατά την μετάβαση από το φορντισμό στον μεταφορντισμό

II. Ο μετασχηματισμός των εργασιακών σχέσεων στις δυτικές κοινωνίες έπειτα από τη δεκαετία του ‘70

ΙΙΙ. Τυπική, άτυπη, περιστασιακή, διαλείπουσα απασχόληση και νέες δομές επαγγελματικής εργασίας

8^η εισήγηση

Επαγγελματική διαφοροποίηση

Ι. Οι βασικές παραδοχές πίσω από τα σχήματα ταξινόμησης των επαγγελμάτων.

ΙΙ. Τεχνολογίες της επικοινωνίας και της πληροφορίας και επαγγελματική δομή

ΙΙΙ. Ο εκδημοκρατισμός της οικονομίας ως προϋπόθεση για την συνέχιση εκδημοκρατισμού των σύγχρονων κοινωνιών

9^η εισήγηση

Αγορές εργασίας, συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και κοινωνικά κινήματα

Ι. Ο ρόλος και οι στόχοι των εργατικών σωματείων, των εργοδοτικών ενώσεων και του κράτους στην διαδικασία των συλλογικών εργασιακών διαπραγματεύσεων

ΙΙ. Κοινωνικά Κινήματα ενάντια στις διαδικασίες επισφαλειοποίησης της εργασίας

ΙΙΙ. Κατηγοριοποίηση των εθνικών συστημάτων πρόνοιας με κριτήριο την επιδοματική πολιτική

10^η εισήγηση

Εργασία και οικογένεια

Ι. Επαγγελματική ζωή, οικογένεια και φύλο

ΙΙ. Ανταγωνιστικές απαιτήσεις μεταξύ εργασίας και οικογένειας

ΙΙΙ. Επαναδιαπραγμάτευση των έμφυλων ρόλων εντός του νοικοκυριού

ΙV. Πολιτικές συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής

11^η εισήγηση

Εργασιακές αξίες και επαγγελματικός προσανατολισμός

Ι. Δημογραφικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφοροποιήσεις στις εργασιακές αξίες και τον επαγγελματικό προσανατολισμό

ΙΙ. Εργασιακή ικανοποίηση, κινητικότητα, περιεχόμενο και συνθήκες εργασίας

ΙΙΙ. Ενεργοποίηση κοινωνικών δικτύων και στρατηγικές αναζήτησης εργασίας

12^η εισήγηση

Η εργασία στην ψηφιακή εποχή

I. Τεχνολογία και νέες μορφές εργασίας

ΙΙ. Ο καπιταλισμός της ψηφιακής πλατφόρμας

IIΙ. Η επισφαλειοποίηση της εργασίας

13^η εισήγηση

Ανακεφαλαίωση

 

• ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 Εγχειρίδια του μαθήματος:

• Watson, T., (2005). Κοινωνιολογία, Εργασία και Βιομηχανία (μτφρ.: Μ. Καστανάρα, επιμ.: Ι.Ψημμένος). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
• Πετράκη, Γ., (2007). Οι νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας. Αθήνα: Gutenberg.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία:

• Αλεξίου, Θ. (2002). Εργασία, Εκπαίδευση και Κοινωνικές Τάξεις: Το Ιστορικό-Θεωρητικό Πλαίσιο. Αθήνα: Παπαζήση.
• Βάιου Ν. και Χατζηµιχάλης, Κ. (1997). Με τη ραπτοµηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς. Αθήνα: Εξάντας.
• Braverman, H. (1998). ‘Chapter 4: Scientific Management’. In Labor and monopoly capital: the degradation of work in the twentieth century. New York: Monthly Review Press. pp. 59-85
• Γκιάλης, Σ. και Herod, A. (2015). Γεωγραφία της εργασίας: εργατική δράση, ευέλικτη απασχόληση και χωρικές ανισότητες [ηλεκτρ. βιβλ.]. Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών. Διαθέσιμο στο: http://hdl.handle.net/11419/4073
• Coriat, B. (1995). Ο Εργάτης και το Χρονόμετρο: Τεϊλορισμός, φορντισμός και μαζική παραγωγή. Αθήνα: Κομμούνα.
• Clark, S. (1992). ‘What in The F---’s Name is Fordism?’. In Burrows, R., Gilbert, G.N., Pollert, A., Fordism and flexibility: divisions and change. 13-30
• Durkheim, E. (1984). The Division of Labor in Society. New York: The Free Press
• Harvey, D. (2009). ‘Κεφάλαιο 8: Φορντισμός’ στο Η κατάσταση της μετανεωτερικότητας: διερεύνηση των απαρχών της πολιτισμικής μεταβολής. Αθήνα: Μεταίχμιο. σσ.176-198
• Harvey, D. (2009). ‘Κεφάλαιο 9: Από τον φορντισμό στην ευέλικτη συσσώρευση’ στο Η κατάσταση της μετανεωτερικότητας: διερεύνηση των απαρχών της πολιτισμικής μεταβολής. Αθήνα: Μεταίχμιο. σσ.197-236
• Hodson, R. and Sullivan, T.A. (2008). The Social Organization of Work. Belmont, CA: Thomson Wadsworth
• Hogan, A. and Roberts, B. (2015). ‘Occupational Employment Projections to 2024.’ Monthly Labor Review (Washington, DC: U.S. Bureau of Labor Statistics)
• Jacobs, J.A. and Gerson, K. (2004). The Time Divide: Work, Family and Gender Inequality. Cambridge: Harvard University Press.
• Kalleberg, A. (2011). Good Jobs, Bad Jobs: The Rise of Polarized and Precarious Employment Systems in the United States, 1970s-2000s. New York: Russel Sage Foundation
• Καρακιουλάφη, Χ. και Σπυριδάκης, Μ. (επίμ.), (2018). Ανεργία, Κοινωνία και Κοινωνική Αναπαραγωγή. Αθήνα: Gutenberg.
• Locke., Kochan. T and Piore, M., eds (1995). Employment relations in a Changing World Economy. Cambridge: MIT Press
• Λυμπεράκη, Α. και Μουρίκη, Α. (2002). Η αθόρυβη Επανάσταση: Νέες Μορφές Οργάνωσης της Παραγωγής και της Εργασίας. Αθήνα: Gutenberg.
• Παπαταξιάρχης, Ε., Τοπάλη, Π. και Αθανασοπούλου, Α. (2008). Κόσµοι της Οικιακής Εργασίας. Φύλο, Μετανάστευση και Πολιτισµικοί Μετασχηµατισµοί στην Αθήνα του Πρώιµου 21ου Αιώνα. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
• Πετράκη, Γ. (2002). Από το χωράφι στο εργοστάσιο: Η διαμόρφωση του βιομηχανικού προλεταριάτου στο σύγχρονο Λαύριο. Αθήνα: Τυπωθήτω Δαρδανός.
• Robbins, S.P. και Judge, T.A. (2011). Οργανωσιακή συμπεριφορά: Βασικές έννοιες και σύγχρονες προσεγγίσεις. Αθήνα: Κριτική.
• Susskind, R.E. and Susskind, D. (2015). The Future of the Professions: How Technology Will Transform the Work of Human Experts. Oxford: Oxford University Press.
• Τσομπάνογλου, Γ.Ο. (2011). Η ύστερη εργασιακή διαδικασία. Αθήνα: Γόρδιος.
• Weber, M. (2006). Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού (μτφρ.: Μ.Γ. Κυπραίου, προλ.-επιμ.: Β. Φίλια). Αθήνα: Gutenberg.
• Weil, D. (2014). ‘Chapter 7: Supply Chains and the Fissured Workplace’. In The fissured workplace: why work become so bad for so many and what can be done to improve it. Harvard University Press, Cambridge.
• Wyatt, I.D. and Hecker, D.E. (2006). ‘Occupational Changes During the 20^th’ Monthly Labor Review (March): 35-57.
• ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
• Τρόπος Παράδοσης:
• Πρόσωπο με πρόσωπο διαλέξεις και συζητήσεις. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα πραγματοποιηθούν διαλέξεις από προσκεκλημένους ομιλητές/τριες.
• Μέθοδοι αξιολόγησης/βαθμολόγησης:
• Με γραπτή εξέταση ή προφορική εξέταση στο τέλος του εξαμήνου (100%)
• Δυνατότητα προαιρετικής εργασίας, κατόπιν συνεννόησης με τον διδάσκοντα (+30%). Για να συνυπολογιστεί ο βαθμός της εργασίας στην τελική αξιολόγηση, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο βαθμός της γραπτής (ή προφορικής) εξέτασης να είναι από 5 και πάνω.
• Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνικά

Ημερομηνία δημιουργίας

Πέμπτη 24 Οκτωβρίου 2019