Παρουσίαση/Προβολή

Γυναικοκτονία - Θηλυκοκτονία ως Σεξιστικό, Πολιτικό και Αποικιοκρατικό Φαινόμενο

(762) - Τζανάκη Δήμητρα

Περιγραφή Μαθήματος

Σκοπός του μαθήματος είναι να διερευνηθεί η γυναικοκτονία και θηλυκοκτονία, όχι μόνο ως έγκλημα, αλλά ως δομικό, πολιτικό, ταξικό και αποικιοκρατικά συγκροτημένο φαινόμενο, εντοπίζοντας τη σχέση της με την κρατική ατιμωρησία, τον ρατσισμό, τη νεκροπολιτική και τη γνωσιοκτονία. Το μάθημα θα εστιάσει στην ανάλυση της γυναικοκτονίας και θηλυκοκτονίας ως φαινομένου που συνδέεται άμεσα με την πατριαρχία, την αποικιοκρατική κατασκευή του φύλου και τις ταξικές ανισότητες μέσω της δυτικής επιστήμης, καθώς και με τον ρόλο του κράτους στη διαμόρφωση, νομιμοποίηση και ενίσχυση αυτών των φαινομένων, μέσω μιας ηγεμονικής αρρενωπότητας και εξουσίας. Μέσω κριτικών προσεγγίσεων και θεμελιωδών θεωρητικών κειμένων, θα εξετάσουμε πώς το κράτος έχει χρησιμοποιήσει την επιστήμη, το νομικό πλαίσιο και την πολιτική στρατηγική για να εδραιώσει και να διαχειριστεί τη βία ενάντια στις γυναίκες και στις θηλυκότητες, ενισχύοντας τις πατριαρχικές, ταξικές και αποικιοκρατικές δομές. Θα αναλύσουμε πώς η ιστορική εξέλιξη της έννοιας της «γυναικοκτονίας» αντανακλά τη διαρκή προσπάθεια του κράτους να ελέγξει τη «γυναικεία» φυλή, φύλο, γνώση και επιστήμη, αλλά και την εγκαθίδρυση ενός «Τρίτου» κόσμου. Θα διερευνήσουμε πώς οι πολιτικές, οι νομικές ρυθμίσεις και οι πρακτικές καταστολής, όπως οι νόμοι περί πατριαρχικού οικογενειακού δικαίου, τα μέτρα περί δημογραφικού «προβλήματος», η αστυνόμευση και οι εκστρατείες «ηθικού ελέγχου» ενάντια της «κοινής» θηλυκότητας ή της σεξεργασίας, διαμόρφωσαν το κοινωνικό πεδίο στο οποίο η βία κατά των γυναικών και των θηλυκοτήτων νομιμοποιείται ή αποκρύπτεται. Τέλος, θα συζητήσουμε πώς ενεργούς μορφές συλλογικής αντίστασης και κοινωνικής διεκδίκησης, καθώς και θεωρίες όπως ο καταργητικός φεμινισμός προωθούν την κατάργηση όλων των μορφών καταπίεσης και βίας, εστιάζοντας στην άρση των ριζικών δομών που τις καθιστούν δυνατές.

- Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

A) Εγχειρίδια του μαθήματος

Davis, A. (2018). Φεμινισμός της Κατάργησης, Θεωρίες και Πρακτικές του Καιρού μας. Ενδέκατη ετήσια διάλεξη στη μνήμη του Νίκου Πουλαντζά 2017. Νήσος.

Russell, D. (2023). Οι ορισμοί της γυναικοκτονίας. Έρμα.

Τζανάκη, Δ., & Κουρούτζας, Χ. (2024). Φύλο, Επιστήμη και Κοινωνία: Queer αναγνώσεις της (ανθρώπινης) υποτέλειας [Προπτυχιακό εγχειρίδιο]. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. http://dx.doi.org/10.57713/kallipos-332

Β) Συμπληρωματική βιβλιογραφία

Cvetkovich, A. (2003). An archive of feelings: trauma, sexuality, and lesbian cultures. Durham, NC: Duke University Press

Dawson, M., & Vega, M. (2023). The Routledge International Handbook on Femicide and Feminicide. Routledge.

Federici, S. (2014). Ο Κάλιμπαν και η Μάγισσα. Γυναίκες, Σώμα και Πρωταρχική Συσσώρευση. Εκδόσεις των Ξένων.

Φουκώ, Μ. (2024). Εγώ, ο Πιερ Ριβιέρ, που έσφαξα τη μητέρα μου, την αδερφή μου και τον αδερφό μου… Κέδρος.

Heineman, E. Sexual Violence in Conflict Zones: From the Ancient World to the Era of Human Rights. University of Pennsylvania Press.

Mbembe, Α. (2020). Νεκροπολιτική. Το Άρθρο. Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων.

Vergès, F. (2025). Φεμινιστική θεωρία της βίας. Για μια αντιρατσιστική πολιτική της προστασίας. Εκτός Γραμμής.

The purpose of the course is to explore femicide and feminicide not only as crimes but as structural, political, class-based, and colonially constituted phenomena, identifying their relationship with state impunity, racism, necropolitics, and epistemicide. The course will focus on analyzing femicide and feminicide as phenomena directly linked to patriarchy, the colonial construction of gender, and class inequalities through Western science, as well as the role of the state in shaping, legitimizing, and reinforcing these phenomena through hegemonic masculinity and power. Through critical approaches and foundational theoretical texts, we will examine how the state has used science, legal frameworks, and political strategies to establish and manage violence against women and femininities, reinforcing patriarchal, class-based, and colonial structures. We will analyze how the historical evolution of the concept of “femicide” reflects the state’s persistent effort to control “female” race, gender, knowledge, and science, as well as the establishment of a “Third” world. We will investigate how policies, legal regulations, and practices of repression, such as patriarchal family law, measures addressing demographic “issues,” policing, and campaigns of “moral control” against “common” femininity or sex work, have shaped the social field in which violence against women and femininities is legitimized or concealed. Finally, we will discuss how active forms of collective resistance and social advocacy, as well as theories such as abolitionist feminism, promote the abolition of all forms of oppression and violence, focusing on dismantling the root structures that make them possible.

- Suggested bibliography:

A) Basic Textbooks